ทำไมวัดค่า pH น้ำเสียแล้วค่าที่ได้ไม่เท่ากัน? 7 สาเหตุที่ทำให้ผลการวัดคลาดเคลื่อน พร้อมวิธีตรวจสอบและแก้ไข

ทำไมวัดค่า pH น้ำเสียแล้วค่าที่ได้ไม่เท่ากัน? 7 สาเหตุที่ทำให้ผลการวัดคลาดเคลื่อน พร้อมวิธีตรวจสอบและแก้ไข

เคยไหม? วัดค่า pH น้ำเสียครั้งแรกได้ 6.8 แต่พอวัดซ้ำกลับได้ 7.2 หรือเปลี่ยนเครื่องวัดแล้วค่าที่ได้แตกต่างกัน

 

ปัญหานี้เกิดขึ้นได้ในการตรวจวัดคุณภาพน้ำและการควบคุมระบบบำบัดน้ำเสีย ซึ่งอาจเกิดจากเครื่องวัด pH หัววัด (pH Electrode)
วิธีการเก็บตัวอย่าง หรือสภาพของน้ำตัวอย่างเอง

 

วันนี้ SP SCIENCE จะพาไปทำความเข้าใจ 7 สาเหตุสำคัญ พร้อมวิธีตรวจสอบและแก้ไข เพื่อให้การวัดค่า pH

มีความน่าเชื่อถือและได้ผลใกล้เคียงความเป็นจริงมากที่สุด

1. หัววัด pH สกปรกหรือมีคราบสะสม
น้ำเสียมักมีสารแขวนลอย ตะกอน ไขมัน สารอินทรีย์ และสารเคมีปนเปื้อน ซึ่งอาจเกาะสะสมบริเวณ Glass Membrane และ Junction ของหัววัด ทำให้การตอบสนองช้าลงหรือค่าที่วัดได้ไม่เสถียร
**วิธีแก้ไข**
- ทำความสะอาดหัววัดด้วยน้ำยาทำความสะอาด Electrode ที่เหมาะสมกับชนิดของคราบ
- ล้างด้วยน้ำกลั่นหรือน้ำ DI ตามคำแนะนำของผู้ผลิต
- หากมีคราบไขมันหรือโปรตีน ควรเลือกน้ำยาทำความสะอาดเฉพาะประเภท
- หลีกเลี่ยงการขัดหรือเช็ดบริเวณ Glass Membrane โดยตรง
 2. หัววัด pH เสื่อมสภาพ
หัววัด pH มีอายุการใช้งาน เมื่อใช้งานเป็นเวลานานอาจเกิดการเสื่อมสภาพของ Glass Membrane หรือเกิดปัญหาที่ Reference Junction ส่งผลให้ค่าที่วัดได้คลาดเคลื่อนและใช้เวลานานกว่าจะได้ค่าที่คงที่
**วิธีแก้ไข**
- ตรวจสอบสภาพหัววัดอย่างสม่ำเสมอ
- ตรวจสอบค่า Slope และ Offset จากผลการ Calibration
- เปลี่ยนหัววัดเมื่อพบว่าประสิทธิภาพลดลงหรือไม่สามารถสอบเทียบได้ตามเกณฑ์ที่กำหนด
 3. ไม่ได้ Calibration เครื่องก่อนใช้งาน
การใช้เครื่อง pH Meter โดยไม่สอบเทียบ หรือใช้สารละลาย Buffer ที่เสื่อมสภาพ อาจทำให้ผลการวัดผิดพลาดได้
**วิธีแก้ไข**
- สอบเทียบด้วย pH Buffer ที่เหมาะสม เช่น pH 4.01, 7.00 และ 10.01
- เลือกจุด Calibration ให้ครอบคลุมช่วง pH ที่ต้องการวัด
- ใช้ Buffer ที่ยังไม่หมดอายุและไม่ปนเปื้อน
- ไม่เท Buffer ที่ใช้แล้วกลับลงขวดเดิม
- ปฏิบัติตามขั้นตอน Calibration ของผู้ผลิตเครื่องมือ
4. อุณหภูมิของน้ำตัวอย่างแตกต่างกัน
อุณหภูมิมีผลต่อการตอบสนองของหัววัดและค่า pH ของสารละลายจริง โดยเฉพาะตัวอย่างน้ำที่มีองค์ประกอบทางเคมีเปลี่ยนแปลงตามอุณหภูมิ
แม้เครื่องจะมีระบบ ATC (Automatic Temperature Compensation) ก็ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถปรับค่า pH ของตัวอย่างให้เทียบเท่ากับการวัดที่อุณหภูมิอื่นได้ทั้งหมด
**วิธีแก้ไข**
- ตรวจสอบอุณหภูมิตัวอย่างทุกครั้ง
- ใช้เครื่องที่มีระบบชดเชยอุณหภูมิ ATC
- วัดตัวอย่างภายใต้เงื่อนไขอุณหภูมิที่กำหนดให้เหมือนกัน
- บันทึกค่า pH พร้อมอุณหภูมิประกอบผลการวัด
5. วิธีการเก็บตัวอย่างน้ำไม่เหมือนกัน
น้ำเสียบางประเภทมีการเปลี่ยนแปลงค่า pH ได้เมื่อสัมผัสอากาศ เช่น ตัวอย่างที่มีสารระเหยหรือมีสมดุลของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ การเก็บตัวอย่างไว้นานก่อนตรวจวัดจึงอาจทำให้ผลเปลี่ยนแปลง
นอกจากนี้ ตำแหน่งเก็บตัวอย่างและการแยกชั้นของน้ำก็อาจส่งผลต่อผลการวัด
**วิธีแก้ไข**
- เก็บตัวอย่างจากตำแหน่งที่กำหนดอย่างสม่ำเสมอ
- ตรวจวัดโดยเร็วที่สุดหลังเก็บตัวอย่างตามวิธีทดสอบที่กำหนด
- ใช้ภาชนะเก็บตัวอย่างที่สะอาดและเหมาะสม
- กำหนดวิธีเก็บและเตรียมตัวอย่างให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน
6. วัดค่า pH ในขณะที่ค่ายังไม่นิ่ง
หากอ่านค่าทันทีหลังจุ่มหัววัด อาจทำให้ได้ผลที่แตกต่างกัน เพราะหัววัดยังตอบสนองไม่สมบูรณ์ โดยเฉพาะน้ำเสียที่มีความนำไฟฟ้าต่ำหรือมีองค์ประกอบที่ทำให้ Junction อุดตัน
**วิธีแก้ไข**
- จุ่มหัววัดให้ส่วนตรวจวัดสัมผัสตัวอย่างตามข้อกำหนดของ Electrode
- รอจนค่าบนหน้าจอมีความเสถียร
- ใช้ฟังก์ชัน Auto Read หรือ Stability Indicator หากเครื่องรองรับ
- วัดซ้ำภายใต้เงื่อนไขเดียวกันเพื่อประเมินความสม่ำเสมอ
7. เลือกเครื่องวัด pH ไม่เหมาะกับลักษณะน้ำเสีย
น้ำเสียจากโรงงานแต่ละประเภทมีองค์ประกอบแตกต่างกัน เช่น ไขมัน ตะกอน สารเคมี หรือสารแขวนลอย หากเลือกหัววัดทั่วไปที่ไม่เหมาะกับตัวอย่าง อาจทำให้หัววัดอุดตันและตอบสนองช้า
**วิธีแก้ไข**
ควรเลือก pH Electrode ที่ออกแบบให้เหมาะกับตัวอย่างน้ำเสีย เช่น
- หัววัดที่มีระบบ Junction เหมาะกับตัวอย่างที่มีสิ่งสกปรก
- หัววัดที่ทนต่อสารเคมีตามลักษณะตัวอย่าง
- หัววัดที่สามารถทำความสะอาดได้ง่าย
- หัววัดที่มีระบบ Temperature Sensor ในตัวตามความเหมาะสม
Checklist ก่อนวัดค่า pH น้ำเสีย
1. ตรวจสอบสภาพหัววัด pH
2. ตรวจสอบ Calibration ด้วย Buffer ที่เหมาะสม
3. ตรวจสอบอุณหภูมิของตัวอย่าง
4. ทำความสะอาดหัววัดก่อนและหลังใช้งาน
5. รอจนค่าที่แสดงบนหน้าจอมีความเสถียร
6. วัดซ้ำและบันทึกผลภายใต้เงื่อนไขเดียวกัน
## เลือกเครื่องวัด pH สำหรับงานตรวจวัดน้ำเสียอย่างไร?
หากต้องตรวจวัดค่า pH น้ำเสียเป็นประจำ ควรเลือกเครื่องมือให้เหมาะสมกับลักษณะตัวอย่างและลักษณะการใช้งาน โดยพิจารณาทั้งตัวเครื่องและหัววัด pH ร่วมกัน
ตัวอย่างเครื่องมือที่สามารถพิจารณาได้ ได้แก่
- **HANNA Instruments** เครื่องวัด pH สำหรับงานห้องปฏิบัติการและภาคสนาม มีหลายรุ่นให้เลือกตามลักษณะงาน
- **EUTECH Instruments** เครื่องวัด pH สำหรับงานตรวจวัดคุณภาพน้ำและงานวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ
- **HORIBA** เครื่องวัด pH ที่มีตัวเลือกสำหรับงานตรวจวัดคุณภาพน้ำและงานวิเคราะห์เฉพาะทาง
การเลือกเครื่องควรพิจารณาช่วงการวัด ความละเอียด ความแม่นยำ ระบบ Calibration ระบบ ATC และความเหมาะสมของ Electrode กับตัวอย่างน้ำเสียจริง
---
 
## SP SCIENCE พร้อมให้คำแนะนำด้านเครื่องมือวัดคุณภาพน้ำ
ไม่ว่าจะเป็นเครื่องวัด pH, Conductivity, TDS, DO, ORP และ Turbidity
SP SCIENCE พร้อมให้คำแนะนำในการเลือกเครื่องมือวิทยาศาสตร์ให้เหมาะสมกับลักษณะงานของลูกค้า ทั้งโรงงานอุตสาหกรรม ห้องปฏิบัติการ และงานตรวจวัดสิ่งแวดล้อม
**สนใจเครื่องวัด pH สำหรับงานน้ำเสีย หรือต้องการคำแนะนำในการเลือกหัววัดให้เหมาะกับตัวอย่างของคุณ ติดต่อเราได้เลย**
 
SP SCIENCE Limited Partnership
Tel. 085-131-3771, 081-467-5079
ADD LINE: @taradlab
รายการล่าสุดที่คุณดู
Visitors: 579,919